Call for Papers "Tintas. Quaderni di letterature iberiche e iberoamericane" n. 15

2026-02-20

Pós-humanismo e crisi climática nas literaturas íbero-afro-americanas contemporâneas

Tintas. Quaderni di Letterature Iberiche e Iberoamericane, n. 15 (2026)

Org. Graziele Frederico (Universidade de Brasília, graziele.frederico@unb.br) e Ada Milani (Università degli Studi di Firenze, ada.milani@unifi.it)

Nas últimas décadas, a crise ecológica global e a reavaliação sobre o conceito de humano entraram com força no debate cultural e literário contemporâneo, constituindo-se como dois pilares fundamentais de um panorama intelectual em rápida transformação. Em seu famoso ensaio de 1991, Donna Haraway afirmava: “No final do século XX, neste nosso tempo, um tempo mítico, somos todos quimeras, híbridos – téoricos e fabricados – de máquina e organismo; somos, em suma, ciborgues” (Cyborgs and Women: The Reinvention of Nature, tr. pt. Manifesto ciborgue. Ciência, tecnologia e feminismo socialista no final do século XX). A virada pós-humanista sugerida por Haraway pressupõe uma forma de existência que ultrapassa os confins do humano colocando contemporaneamente em discussão a primazia do ser humano enquanto espécie superior da ordem natural e reconsiderando radicalmente as relações entre os humanos e os outros habitantes do planeta. Como resume Rosi Braidotti, a condição pós-humana nos empurra a “grabbing the opportunities offered by the decline of the unitary subject position unhelp by Humanism, which has mutated in a number of complex directions. The posthuman predicament encourages us to undertake a leap forward into the complexitites and paradoxes of our times. To meet this task, new conceptual creativity is needed” (The Posthuman). Em tal contexto, a literatura se apresenta então, como um espaço privilegiado para explorar as consequências epistemológicas, éticas e imaginativas da crisi climática e das perspectivas pós-humanistas, colocando em discussão as fronteiras entre o humano e o não-humano, natureza e cultura, vida biológica e tecnologia.

O dossiê monográfico da edição de número 15 de Tintas. Quaderni di Letterature Iberiche e Iberoamericane (2026) pretende indagar as múltiplas modalidades com as quais as literaturas íbero-afro-americanas contemporâneas têm representado e reelaborado tais transformações, contribuindo para a construção de novos imaginários ecológicos e ontológicos. Convidamos estudiosas/os interessadas/os a propor contribuições que abordem, por exemplo, mas não apenas, os seguintes temas:

  • Pós-humanismo, Antropoceno e Capitaloceno
  • Climate fiction, eco-distopias, narrativas especulativas
  • Agency do não-humano e formas de vida mais-que-humanas
  • Temporalidades da crise, extinções e futuro
  • Ética ecológica e responsabilidade narrativa
  • Pontos de contato entre literatura, filosofia ambiental e ciências

Aceitaremos artigos e contribuições sobre obras literárias publicadas do século XX até os dias atuais, com uma especial atenção à produção contemporânea, em uma perspectiva comparada e interdisciplinar.

 

Bibliografia sugerida

Albrecht, Glenn (2019), Earth Emotions: New Words for a New World, Cornell University Press, New York. 

Andrade, Pilar (2024), “Nuevas tendencias en la literatura del colapso medioambiental”, Theory Now. Journal of Literature, Critique, and Thought, 7, 2, pp. 56-81.

Balarezo Andrade, Diana Valeria (2022), “Ecocrítica: orígenes y fundamentos”, Kipus: Revista Andina de Letras y Estudios Culturales 52, pp. 111-124.

Cabayol i Virallonga, Josep (2023), En guerra per la vida: crisi climàtica i transformació social, Montaber/Marge Books, Sabadell/Barcelona.

Flys, Carmen et al. (2010), “Ecocríticas: el lugar y la naturaleza como categorías de análisis literario”, Ecocríticas. Literatura y medio ambiente, Iberoamericana/Vervuert, Madrid, pp. 15-25.

Glotfelty, Cheryll (2010), “Los estudios literarios en la era de la crisis medioambiental”, Ecocríticas. Literatura y medio ambiente, Iberoamericana/Vervuert, Madrid, pp. 49-65.

Haraway, Donna J. (2016), Staying with the Trouble: Making Kin in the Chthulucene, Duke University Press, Durham.

Kopenawa, Davi - Albert, Bruce (2010), La Chute du Ciel. Paroles d’un Chaman Yanomami, Plon, Paris.

Krenak, Ailton (2020a), A vida não é útil, São Paulo, Companhia das Letras.

Krenak, Ailton (2020b), Ideias para adiar o fim do mundo, Companhia das Letras, São Paulo.

Krenak, Ailton (2023), Futuro ancestral, São Paulo, Companhia das Letras.

Latour, Bruno (2015), Face à Gaïa : Huit conférences sur le nouveau régime climatique, La Découverte, Paris.

Latour, Bruno (2017), Où atterrir ? Comment s’orienter en politique, La Découverte, Paris.

Maciel, Maria Esther (2021), Pequena enciclopédia de seres comuns, Todavia, São Paulo.

Maciel, Maria Esther (2023), Animalidades: zoopoética e os limites do humano, Instante, São Paulo.

Marrero Henríquez, José Manuel (2021), “Filología verde y poética de la respiración para un mundo contaminado”, Actio Nova: Revista de Teoría de la Literatura y Literatura Comparada, 5, pp. 417-435.

Mayordomo, Ascensión - Sánchez, Rebeca (2023), Posthumanismo y ecología en la narrativa española actual, Ediciones Universidad de Salamanca, Salamanca.

Núñez Mosteo, Francesc - Vayreda i Duran, Agnès (eds.) (2022), Humanisme i posthumanisme: eines per a unes ciències humanes en moviment, UOC, Barcelona.

Romero López, Dolors (eds.) (2022), Ecocrítica y literatura española contemporánea, Akal, Madrid.

Tafalla, Marta (2019), Ecoanimal: una estética plurisensorial, ecologista y animalista, Plaza y Valdés, Madrid.

Tafalla, Marta - García, Jorge (2024), Estéticas postantropocéntricas: arte, literatura y crisis climática, Universitat de Barcelona, Barcelona.

Tsing, Anna Lowenhaupt et al. (2019), Mushroom at the End of the World: On the Possibility of Life in Capitalist Ruins, Princeton University Press, Princeton.

 

Os artigos devem seguir as normas da Revista (https://riviste.unimi.it/index.php/tintas/about/submissions) e não podem ultrapassar os 45.000 caracteres. O prazo para o envio dos textos é até 15 de junho de 2026, com submissão realizada através da plataforma OJS, pelo link: https://riviste.unimi.it/index.php/tintas/about/submissions.